عباس اقبال آشتيانى

294

تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )

معاملات را كه به خرابيهاى فوق منتهى مىگشت از بين برد . 4 - قبل از ايام ايلخانى غازان حكام هريك از ممالك روم و آذربايجان و فارس و كرمان و گرجستان و مازندران به عيارهاى مختلف سكه مىزدند و چون عيار سكه‌ها در تمام بلاد ايلخانى يكسان نبود در معامله اختلال پيدا مىشد و موجب ضرر تجار و سوداگران و گفتگوى بسيار در تجارت مىگرديد . ارغون خان در ايام حكومت خود فرمانى صادر كرد و امر داد كه در تمام ممالك ايلخانى عيار زر و سيم را ده نه قرار دهند و گيخاتو هم عين فرمان را مجرى كرد ولى بواسطهء عدم اقتدار ايلخانان كسى از آن اطاعت نداشت و هيچ‌وقت عيار زر و سيم از ده هشت تجاوز نمىنمود . بامر غازان عموم سكه‌هاى مغشوش را در سراسر ممالك ايلخانى جمع‌آورى كردند و جز مسكوكاتى كه او بضرب آنها دستور داده بود سكهء ديگرى رايج نماند و مأمورين سكه‌هائى را كه به اين صفت نبود ضبط مىنمودند و مىشكستند و به ضرابخانه برده تمام عيار مىكردند . سكه‌هاى غازانى كه بر روى آنها نام غازان و كلمهء توحيد و نام شهرى كه در آنجا ضرب شده بود منقوش بود در مدت يك سال در سراسر ممالك ايلخانى رايج گرديد و عموم مسكوكات مغشوش از ميان رفت و در نتيجهء جهد او در اين كار و خالص بودن سكه‌هاى غازانى طلا و نقره كه از مدّتى در ايران كمياب و بواسطهء حمل بهندوستان يا صرف در بافت پارچه‌هاى قيمتى از دست تجار و مردم بيرون رفته بود فراوان گرديد و در معاملات جريان پيدا كرد . غير از مسكوكات معمولى غازان خان سكه‌هاى مخصوصى بنام درست طلا به وزن صد مثقال در بلاد مختلفه ضرب كرد كه نام او و نام شهرى كه در آنجا سكه زده شده بود با بعضى از آيات قرآن و اسامى دوازده امام در روى آن نقش بود و غازان اين سكه‌ها را كه به قشنگى و پاكى معروف گرديده بعنوان بخشش و انعام به مردم مىداد . 5 - پيش از غازان مقياسهاى وزن و كيل در هر ولايت بلكه در هر شهر و قصبه‌اى بيك شكل خاص بود و وزن و كيل هر ده با ده ديگر تفاوت فاحش داشت و اين مسئله همه‌وقت بين برات‌داران و محصلين ماليات و رعايا توليد اختلاف مىكرد و بهانه بدست عمال جورپيشه مىداد كه از مردم بظلم بيشتر از آنچه حق مطالبه دارند